Inleiding.
Oorsprong en betekenis van de naam.
Geschiedenis.


Inleiding.

Genealogie is een virus. Iemand die het virus te pakken gekregen heeft zal niet anders kunnen dan deze stelling te beamen. Wat begint met het noteren van de gegevens van ouders en grootouders mondt uit in een zoektocht naar gegevens over verre voorouders. De voldoening van het toevoegen van één generatie aan een tak van je stamboom na een lange zoektocht smaakt als een overwinning.


Oorsprong en betekenis van de naam.

De naam Emmerechts is afgeleid van de naam Imbrechts. Deze naam is zijn beurt een patroniem (vadersnaam, familienaam ontstaan uit een mannelijke voornaam.) Volgens prof. Frans Debrabandere in het Woordenboek van de familienamen in Vlaanderen en Noord-Frankrijk verklaart deze naam zicht uit de Germaanse voornaam door assimilatie uit Ingbert (Ingwio-Bertha: god van de Ingweonen-Schitterend) of Ingelbert (Angel-Schitterend).


Karel Hemmerechts maakte me attent op een verklaring die hij ooit kreeg van Jan Lindemans:

Op 19 februari 1992 vestigde Frans Meskens van Eigen Schoon Grimbergen mijn aandacht op de verklaring die dr.Jan Lindemans in zijn Bijdragen tot de Geschiedenis en de Beteekenis van de Vlaamsche Persoonsnamen (1944 J.Van Mierlo-Proost Turnhout) ten beste geeft: 'De oorspronkelijke vorm van onze naam Hendrik is HAIM-RIK, een samen stelling van h a i m , 'heem, tehuis', en r i k, 'vorst'; de betekenis ware dan zoveel als 'koning op eigen erf', of gemoedelijker 'baas tehuis'. Dit HAIM-RIK moest normaal, in onze taal, HEMERIK worden; inderdaad heeft deze naam alhier werkelijk bestaan : een Emericus komt voor, als getuige, te Gent in 989. In West-Vlaanderen is hij, als familienaam, niet zeldzaam : Boidin Hemeric (1268 Ieper), Masin Hemeriic (1304 Veurne), Joes Hemeric (1339 Brugge), enz. en thans nog Hemeryck, Hemmerijcx. Zo we nu Hendrik i.p.v. Hemeric zeggen, dan komt zulks omdat de gelatiniseerde Duitse vorm Heinricus aanleiding gaf alhier tot een Heinric dat, over de Brabantse en Limburgse vorsten, spoedig uiterst populair werd. Heinric is de gewone spelling te onzent tot in de 15e eeuw en zelfs later, al was intussen in de volksmond een d geschoven tussen n en r, wat normaal is, zodat dan ook stilaan Heindric en Heinderick geschreven werd.' Lindemans vertelt voorts dat Haimric in het Italiaans Americo gegeven heeft. Het is de voornaam van de Florentijnse zeevaarder Vespucci. Hij voer in het zog van Columbus tot viermaal toe naar het nieuwe werelddeel, waar hij de kusten van Venezuela, Guyana en Brazilië verkende. Zijn dagboek wekte de geestdrift van een groep geleerden te Saint-Dié in de Vogezen, wat ze op de naam Amerika bracht. Bij Haimrik behoort nog een verkorte vorm Haimo, die ook in het Frans bekend was. In de Karel-cyclus komt een graaf Haimo van Dordogne voor, die de Franse chansons de geste Aymon noemen. Zijn vier zonen, de vier Heemskinderen, zijn beroemd in de oude sage o.a. door hun epische vlucht op het ros Beiaard. Ook bij ons waren de vier Hemers populair, zij reden mee in de ommegangen en op vele plaatsen leeft hun herinnering voort in een uithangbord 'In de vier Heemers' (volksetymolo- gisch wel eens tot 'emmers' geworden). De zoon van de heilige koning van Hongarije Stefanus (998-1038) werd naar de broer van zijn moeder, keizer Hendrik II van Duitsland, genoemd. Op zijn beurt wordt hij als de H.Emericus vereerd. In het Hongaars luidt die naam thans Imre. AMELRIK, 'krachtige vorst', bleef bewaard in de familienamen Hamelrecx (1452 Waardamme), Amelrijcx, Amerycx, Emmerickx (Brabant). Hij schuilt ook in de plaatsnaam Amelgem onder Brussegem (1240 Amelrenghem, uit het hypothetische Amelrikingahem). In het Frans luidt hij Amaury. Daar woont een boerenfamilie Emmerechts, waarvan de zoon Yvan in november-december 1998 in het nieuws kwam. In het middagjournaal kon men op 3/12 het gebouw zien slopen, in feite een zonder vergunning verbouwde ouderlijke stal. Wat nu -rik betreft, dit gedeelte van de naam leidt ons naar een Proto-Indo-europese vorm h3reg-s. H3 = laryngaal verdwijnt in beginpositie voor (devant) een consonant. Latijn rex. Klankverandering gebeurt ongeconditioneerd in overgang lange e naar i, vgl. Oudiers ri = koning. In het Grieks geeft deze laryngaal h3 in beginpositie de verklaring voor een vocaal die er in corresponderende woorden uit andere Indo-europese talen niet staat. Grieks oregoo, Latijn regere, Nederlands recht. Zulke vocaal wordt prothetische vocaal genoemd. Laryngalen (kunnen vocalen of consonanten zijn) zijn geen hersenschim op Indo-europees niveau: het was de geniale vondst van F.de Saussure om de kwalitatieve en kwantitatieve ablaut te reduceren in ‚‚n systeem. H3 = o. (R.S.P. Beekes, Vergelijkende taalwetenschap Aula Paperback 176 1990) Afwijkende verklaring van Prof. R. van Passen van het Leuvense instituut voor naamkunde in een brief dd. 30/1/1990 aan mevrouw Hilda Emmerechts uit Sint-Katelijne-Waver: ‘Emmerechts is een oud-Germaanse naam, die teruggaat op de naam -haim-bert, haim-berht, degene met een schitterende heem of huis. De naam evolueerde dan in de loop der tijden tot Hembrecht, Emmerecht; en de zoon van Emmerecht werd in de genitief Emmerechts. (Zie A.Carnoy, Origine des Noms de Familles en Belgique, p.53.)


Geschiedenis.

De naam verspreidt zich vanuit Malderen en Sint Amands over de vroegere provincie Brabant (een gebied dat overeen komt met de huidige Belgische provincies Brabant en Antwerpen en de Nederlandse provincie Noord-Brabant.) We vinden de naam terug in het zuiden van dit gebied, geconcentreerd rond de as Brussel-Mechelen-Antwerpen (zie ook: spreiding van de familienaam).
De lage frekwentie van de naam in dit gebied kan een aanduiding zijn dat beide stamvaders niet uit dit gebied afkomstig zijn. De periode waarin zij leefden werd gekenmerkt door grote immigratie in de richting van de Noordelijke Nederlanden. Het laatste kwart van de zestiende eeuw is een woelige tijd, met het succes van verscheidene godsdienstige stromingen die zich losmaakten en afkeerden van het katolieke geloof, de daarop volgende represailles en onderdrukking van de Spaanse overheerser, en de invloed hiervan op de economie.
Het is dus heel goed mogelijk dat de stamvaders in die periode hun dorp of stad ontvlucht zijn voor de 'troubelen' en zich elders gevestigd hebben. De leegloop van grote sommige steden - waar de naam Imbrechts ook voorkomt - is ontluisterend. Mechelen en Leuven werden zo goed als ontvolkt, tot 2/3 van de oorspronkelijke bewoners vluchtte of werd verbannen. De handel die de basis vormde voor de opkomst van de steden verkommerde en de bevolking verarmde.
Een andere mogelijkheid is dat naam effectief ontstaan is uit een voornaam. Een voorbeeld uit Londerzeel is de familie Van Assche, waar de voornaam Imbrecht zeker drie generaties wordt doorgegeven.